Tom 6, nr 1



GRANICE W XXI WIEKU. RENESANS MURÓW I PODZIAŁÓW. CZ. 1



Spis treści:



Monika Trojanowska-Strzęboszewska

Od redakcji
Pogranicze. Polish Borderlands Studies, t. 6, nr 1, s. 7-10

Pobierz artykuł (pdf)



Aleksandra Trzcielińska-Polus

Mur berliński jako granica i linia frontu w czasach zimnej wojny
Pogranicze. Polish Borderlands Studies, t. 6, nr 1, s. 11-30

Streszczenie: Celem artykułu jest prezentacja okoliczności budowy, a następnie funkcji pełnionych w czasach zimnej wojny przez mur berliński. Mur został wzniesiony w 1961 r. i stanowił efekt kulminacji konfliktu między ZSRR i aliantami zachodnimi. Władzom w NRD zależało na jego budowie, aby zatrzymać emigrację ludności z Niemiec Wschodnich do Berlina Zachodniego, a następnie do RFN. 
Po 2015 r. na granicach wielu państw europejskich także budowane są mury, mające uniemożliwić wjazd imigrantów, szczególnie nielegalnych. W tym kontekście warto przyjrzeć się funkcjom pełnionym przez mur berliński, w tym funkcji: politycznej, strategicznej, ekonomicznej, społecznej, symbolicznej i kulturotwórczej. Na podstawie ww. funkcji można wnioskować o skutkach, jakie spowodował. Bezsprzecznie mur przyczynił się do pogorszenia sytuacji społeczeństwa Berlina wschodniego i całych wschodnich Niemiec oraz do tragedii wielu rodzin. Jednocześnie jednak doszło do wzmocnienia władz NRD. Konsekwencje funkcjonowania muru miały jednak także ogromny wpływ na sytuację w całej Europie, a nawet w świecie.

Słowa kluczowe: mur berliński, granica, zimna wojna, funkcje granicy

Wpłynęło: 16.12.2017
Zrecenzowano: 10.02.2018
Opublikowano: 04.06.2018




Szymon Zaręba

Legalność i skuteczność muru granicznego jako instrumentu służącego ograniczeniu napływu uchodźców z punktu widzenia Konwencji genewskiej z 1951 r.
Pogranicze. Polish Borderlands Studies, t. 6, nr 1, s. 31-49.

Streszczenie: Z punktu widzenia Konwencji genewskiej z 1951 r. legalność muru granicznego może być kwestionowana tylko wtedy, gdy konsekwencje jego istnienia są sprzeczne z wyrażoną w art. 33 tej konwencji zasadą non-refoulement. Taka sytuacja może mieć miejsce, gdy dojdzie do jednoczesnego spełnienia kilku warunków. Po pierwsze, przyjmie się liberalną interpretację zasady non-refoulement, zgodnie z którą wynikający z niej zakaz zawracania na granicę obejmuje także osoby próbujące wkroczyć na terytorium danego państwa po to, by skorzystać w nim z ochrony. Po drugie, wzniesiony mur stanie na granicy z państwem, w którym takim osobom grozi niebezpieczeństwo z jednego z powodów wskazanych w art. 33. Po trzecie, państwo, które zbudowało mur, będzie go wykorzystywać nie do regulacji ruchu granicznego, lecz jako środek mający w połączeniu z innymi praktykami służyć odstraszeniu potencjalnych uchodźców. 
Ocena skuteczności muru jako instrumentu służącego ograniczeniu napływu uchodźców wypada niezbyt korzystnie. Z jednej strony umożliwia on dużo bardziej skuteczną kontrolę ruchu granicznego i generalnie zapobiega przedostawaniu się osób szukających ochrony na terytorium państwa, umożliwiając temu państwu uniknięcie ciążących na nim zobowiązań, przynajmniej zgodnie z tradycyjnym rozumieniem zasady non-refoulement. Z drugiej strony nie może jednak zdjąć z państwa obowiązku rozpatrzenia wniosków o ochronę składanych przez osoby, które wkraczają na przejścia graniczne lub w inny sposób przedostają się na jego terytorium, przynajmniej na krótko.

Słowa kluczowe: mur graniczny, uchodźcy, Konwencja genewska, Konwencja dotycząca statusu uchodźców, non-refoulement

Wpłynęło: 15.12.2017
Zrecenzowano: 26.01.2018
Opublikowano: 04.06.2018




Anna Szachoń-Pszenny

Granice strefy Schengen a granice Unii Europejskiej – uwarunkowania normatywne
Pogranicze. Polish Borderlands Studies, t. 6, nr 1, s. 51-75.

Streszczenie: Przedmiot artykułu stanowią uwarunkowania prawne definicji granic wewnętrznych i zewnętrznych w Unii Europejskiej i strefie Schengen oraz przełożenie ich na poszczególne rodzaje granic, z uwzględnieniem tych, na których sytuacja ulega zmianom w wyniku specyficznych uwarunkowań prawnych państwa oraz kryzysu migracyjnego. Artykuł wyjaśnia podstawy prawne granic wewnętrznych i zewnętrznych strefy Schengen i UE, rozpoczynając od ich kształtowania się aż do aktualnego statusu w krótkim odniesieniu do ich etymologii prawnej. Celem artykułu jest również określenie granic „obszaru bez granic”, zwłaszcza w kontekście zróżnicowanej sytuacji na granicach wewnętrznych i zewnętrznych. Artykuł obejmuje wyłącznie uwarunkowania normatywne, bez szerszych odniesień do aspektu terytorialnego, ze względu na rozległość tematu oraz ograniczenia tekstowe. 
Należy postawić tezę, że w wymiarze normatywnym granice UE i strefy Schengen ulegają ujednoliceniu, pomimo różnic w wymiarze terytorialnym. Przepisy unijnego kodeksu zasad regulujących przepływ osób przez granice podkreślają, że wspólne środki w zakresie przekraczania przez osoby granic wewnętrznych oraz kontroli na granicach zewnętrznych powinny odzwierciedlać acquis Schengen włączony w ramy prawne i instytucjonalne UE.

Słowa kluczowe: strefa Schengen, Unia Europejska, granice wewnętrzne, granice zewnętrzne, acquis Schengen, „obszar bez granic”

Wpłynęło: 15.12.2017
Zrecenzowano: 15.01.2018
Opublikowano: 06.06.2018




Grzegorz Balawajder

Instytucjonalny wymiar ochrony granic zewnętrznych Unii Europejskiej 
w kontekście bezpieczeństwa państw członkowskich
Pogranicze. Polish Borderlands Studies, t. 6, nr 1, s. 77-101.

Streszczenie: 
Celem artykułu jest analiza problemu funkcjonowania instytucji zapewniających ochronę zewnętrznych granic Unii Europejskiej pod kątem zagwarantowania bezpieczeństwa jej państwom w kontekście współczesnych wyzwań. Do chwili, kiedy zaistniał kryzys migracyjny istniało bowiem przekonanie, że Unia Europejska stworzyła instytucjonalne warunki dla skutecznego zapewnienia bezpieczeństwa swoich granic. UE to przestrzeń, w obrębie której realizowana jest swoboda przemieszczania się obywateli, wyrażona poprzez swobodę podróżowania, podejmowania pracy, studiowania czy zamieszkiwania w wybranym kraju Unii. Realizacja tej swobody nastąpiła w wyniku zniesienia kontroli na wewnętrznych granicach UE. Jednak dla państw Unii Europejskiej ceną tej wolności jest zapewnienie bezpieczeństwa narodowego, co czyni szczególnym ochronę granic zewnętrznych. Unia Europejska, dzięki włączeniu Układu z Schengen i Konwencji Wykonawczej do prawa UE, stworzyła instytucje dla ochrony granic zewnętrznych (Europejska Agencja Straży Granicznej i Przybrzeżnej, Europejska Sieć Patroli, Zespoły Szybkiej Interwencji na Granicy, Europejski System Nadzoru Granicznego) pod kątem zapewnienia bezpieczeństwa państwom członkowskim oraz ich obywatelom. Obecny kryzys migracyjny stanowi poważną weryfikację dla oceny skuteczności działania tych instytucji i w tym względzie wskazuje, jak istotne znaczenie dla bezpieczeństwa państw Unii i ich obywateli, ma odpowiednia ochrona granic zewnętrznych.

Słowa kluczowe: Układ z Schengen, Kodeks Graniczny Schengen, Frontex, Europejska Straż Graniczna i Przybrzeżna, Polityka zintegrowanego zarządzania granicami, Europejski System Nadzoru Granicznego (Eurosur)

Wpłynęło: 20.12.2017
Zrecenzowano: 25.01.2018
Opublikowano: 04.06.2018




"Pogranicze. Polish Borderlands Studies"
Instytut Politologii Uniwersytetu Opolskiego
ul. Katowicka 89 45-061 Opole

Czasopismo naukowe "Pogranicze. Polish Borderlands Studies". Zarejestrowane w rejestrze dzienników i czasopism 14 listopada 2013 roku pod numerem Rej.Pr. 713.
Numer ISSN: 2353-3781