Tom 4, nr 2




Spis treści:


TEMAT NUMERU: KORUPCJA, GRANICE I POGRANICZA - PERSPEKTYWA WIELOWYMIAROWA



Bartosz Czepil

O możliwościach zastosowania kategorii granicy w analizie zjawiska korupcji
Pogranicze. Polish Borderlands Studies, t. 4, nr 2, s. 169-191.

Streszczenie: Od lat 90. XX wieku obserwujemy istotny wzrost zainteresowania kwestią korupcji. To również czas ponownego odkrycia problemu granic i pogranicza jako zagadnień centralnych dla procesów towarzyszących człowiekowi pod koniec stulecia. Globalizacja, kolejna fala demokratyzacji oraz upadek ZSRR to zmiany, który stworzyły nowe, strukturalne warunki dla zjawisk korupcyjnych oraz dla przedefiniowania granic politycznych. Pomimo podobieństwa uwarunkowań inspirujących do systematycznej refleksji nad korupcją i granicami, zarówno badania nad korupcją, jak i badania nad granicami zazwyczaj traktowane są jako odrębne obszary badawcze. Możemy jednak wyodrębnić pewne płaszczyzny, na których badania te spotykają się i zjawisko korupcji jest wyraźnie osadzone w kontekście granic. Ich wspólną cechą wydaje się dominacja takiej narracji w myśleniu o korupcji i granicach, w której związek między korupcją a granicami jest zlokalizowany, zarówno w sensie instytucjonalnym, jak i teoretycznym, na granicy państwowej. W artykule postawiono tezę, według której taka perspektywa w analizie relacji między korupcją a granicami nie wyczerpuje wielorakich związków między tymi zjawiskami, ponieważ zarówno różnorodność form korupcji, jak i wielość sposobów rozumienia pojęcia granicy we współczesnych studiach nad granicami, stwarzają znacznie szerszą perspektywę w badaniu zależności między tymi polimorficznymi kategoriami. Autor przedstawia dwa podejścia w badaniu tych zależności i towarzyszące im pytania badawcze. W pierwszym zjawisko korupcji jest ukonstytuowane na granicach, które są konstruowane w dyskursie publicznym – mogą być zmieniane, negocjowane i kontestowane przez podmioty działające w ramach danego systemu politycznego. Korupcja jest tu rezultatem procesu tworzenia granic. W drugim podejściu korupcja jest zjawiskiem, któremu towarzyszy powstawanie granic, ponieważ może doprowadzić do stworzenia tzw. brudnej wspólnoty, której niewidzialne granice włączają jednych, będąc jednocześnie barierami dla niechcianych outsiderów. Tu społecznie konstruowane i podtrzymywane granice są rezultatem korupcji.

Słowa kluczowe: korupcja, granice, pogranicze, konstruowanie granic

Pobierz artykuł (pdf)


Maciej Gurtowski

Niepewność, korupcja i granice podmiotowości w medykalizującym się świecie
z perspektywy teorii władzy Michela Croziera i Erharda Friedberga
Pogranicze. Polish Borderlands Studies, t. 4, nr 2, s. 193-214.

Streszczenie: Tekst otwiera rekonstrukcja koncepcji władzy Michela Croziera i Erharda Friedberga. Zdaniem francuskich socjologów ograniczenia instytucjonalne są bardziej korzystne dla niektórych aktorów, a mniej korzystne dla innych. Owa różnica związana jest z różnym zasięgiem kontroli obszarów niepewności. Im większy zakres niepewności kontroluje dany aktor, tym większą ma on władzę. W tym kontekście korupcja pełni funkcję redukującą niepewność wpisaną w dany ład organizacyjny, zaś obszary niepewności w organizacji są jednocześnie czynnikami korupcjogennymi. W drugiej części wywodu scharakteryzowana zostaje medykalizacja, rozumiana jako proces poszerzania granic stosowalności medycyny na kolejne obszary życia społecznego. Jej konsekwencją jest powierzenie kadrze medycznej kontroli nad coraz większymi obszarami niepewności. Polska służba zdrowia, w świetle dostępnych badań, postrzegana jest jako obszar szczególnego nasilenia korupcji. Uważa się także, że w relacjach lekarz-pacjent ten drugi traktowany jest przedmiotowo. Fenomen ten tłumaczy teoria Croziera i Friedberga pokazująca, że korupcja jest konsekwencją dążenia pacjentów do upodmiotowienia się poprzez próbę wpływania na pozostające poza ich kontrolą obszary niepewności.

Słowa kluczowe: niepewność, korupcja, granice, medykalizacja, podmiotowość



Anna Kotasińska

Pogranicze amerykańsko-meksykańskie i wielopłaszczyznowy problem korupcji
Pogranicze. Polish Borderlands Studies, t. 4, nr 2, s. 215-228.

Streszczenie: Pogranicze amerykańsko-meksykańskie jest nieodzownie kojarzone z przestępczością zorganizowaną, handlem narkotykami oraz nielegalnymi migracjami ludności z Ameryki Centralnej do USA. Korupcja stanowi czynnik od lat ułatwiający funkcjonowanie tych procederów, obecna wśród lokalnych władz, podmiotów gospodarczych czy instytucji stojących na straży prawa. Artykuł traktuje o tym, w jaki sposób współcześnie kształtuje się korupcja na terenie pogranicza amerykańsko-meksykańskiego oraz poprzez jakie działania się objawia. Autorka koncentruje się w szczególności na analizie skorumpowanych organów ścigania odpowiedzialnych za utrzymywanie bezpieczeństwa wzdłuż granicy USA-Meksyk, a także wskazuje na zakorzenienie korupcji w kulturze pogranicza i świadomości jego mieszkańców.

Słowa kluczowe: pogranicze, USA, Meksyk, korupcja, przemyt



Rafał Wielki

Prawne i kryminalistyczne aspekty zwalczania przestępstw korupcyjnych w ochronie pogranicza
Pogranicze. Polish Borderlands Studies, t. 4, nr 2, s. 231-243.

Streszczenie: Problematyka zwalczania przestępstw korupcyjnych jest niezwykle zawiła i wciąż pozostaje aktualnym zagadnieniem nawet w państwach rozwiniętych. Sama korupcja na terenach przygranicznych jest ważnym zagadnieniem prawno-kryminalistycznym. Współczesne problemy migracyjne w Europie stanowią coraz większe wyzwanie dla organów ścigania, a determinacja ruchów migracyjnych może być szczególnie korupcjogenna. Problem jest niezmiernie istotny z uwagi na fakt, że Polska stanowi wschodnią granicą Schengen i Unii Europejskiej, dlatego właściwe działania służb policyjnych i specjalnych, nastawione na wykorzystanie możliwości analitycznych, mogą stanowić skuteczne narzędzie w zapewnieniu integralności granic. Mechanizmy uwzględnione w aktach normatywnych nie zawsze są wystarczająco skuteczne, jednakże z pomocą przychodzą nowe narzędzia kryminalistyczne.

Słowa kluczowe: korupcja, pogranicze, prawo, kryminalistyka, analiza informacji, prewencja kryminalna




POLSKIE POGRANICZA



Ewa Ganowicz

Mniejszość niemiecka w polityce lokalnej regionu pogranicza na Opolszczyźnie
Pogranicze. Polish Borderlands Studies, t. 4, nr 2, s. 247-261.

Streszczenie: W niniejszym artykule mniejszość niemiecka, a właściwie działalność Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Niemców na Śląsku Opolskim została przedstawiona jako modelowa. Organizacja, choć partią polityczną nie jest, działa jak organizacja tego typu. Od początku jej działalności, wraz ze zmieniającymi się warunkami, jej rola ulegała przeobrażeniom. Zawsze jednak wykazywała, obok dbałości o własne specyficzne interesy, troskę o wspólne dobro regionu i jego mieszkańców, niezależnie od pochodzenia narodowościowego. W owym regionie pogranicza przedstawiciele grupy odnoszą dość duże sukcesy w rywalizacji politycznej. Największe tam, gdzie koncentracja tożsamości i interesów jest największa – na poziomie lokalnym. Obserwuje się jednocześnie brak jednoznacznej orientacji TSKN - politycznej bądź kulturalno-społecznej, co być może jest jedną z przyczyn powoli słabnącej aktywności grupy.

Słowa kluczowe: mniejszość niemiecka, województwo opolskie, polityka lokalna, pogranicze




Paulina Olechowska

Wymiary pogranicza – szczecińskie prace w konkursie o Polsko-Niemiecką Nagrodę Dziennikarską
Pogranicze. Polish Borderlands Studies, t. 4, nr 2, s. 263-280.

StreszczenieCelem artykułu jest próba konceptualizacji wymiarów pogranicza w materiałach szczecińskich dziennikarzy nominowanych i nagrodzonych w konkursie o Polsko-Niemiecką Nagrodę Dziennikarską. Jako metodę badawczą zastosowano jakościową analizę treści, zadanie polegało na: określeniu systematyki poruszanej tematyki; wskazaniu ich kategorii obszarowo-ideowych; omówieniu warstwy aksjologicznej oraz określeniu medialnej funkcji transgranicznych projektów medialnych, jako szczególnego rodzaju budowania platform i debat pomiędzy dziennikarzami obu krajów. 

Słowa kluczowe: Polsko-Niemiecka Nagroda Dziennikarska; polsko-niemieckie pogranicze; dziennikarstwo transgraniczne; analiza zawartości



Bartosz Pietrzyk

Wielokulturowy Lublin: komunikacja przestrzeni fizycznej i społecznej 
Pogranicze. Polish Borderlands Studies, t. 4, nr 2, s. 281-297.

Streszczenie: Miejscem styczności materialnych i niematerialnych elementów kultury jest zazwyczaj przestrzeń miasta. To właśnie w tym środowisku idee i wartości określające to, co ważne i pożądane w danej kulturze, stykają się z fizycznymi wytworami jednostek danej społeczności. Celem artykułu jest określenie aspektu wielokulturowości Lublin - miasta położonego w obszarze transgranicznym kultur: polskiej, żydowskiej i ukraińskiej. Tak skonstruowana tkanka kulturowa wymaga odpowiedniego dialogu i komunikacji (media), w ramach których funkcjonują określone inicjatywy związane z kulturą, mediami i działalnością samorządową. Tekst oscyluje wokół czterech podstawowych elementów odnoszących się do kreowania przestrzeni miejskiej i świadomości kulturowej w Lublinie (aspekt socjologiczny, aspekt historyczny, aspekt społeczno – kulturowy, aspekt dialogu i komunikacji).

Słowa kluczowe: Lublin, wielokulturowość, komunikacja, media, pogranicze




POGRANICZA W EUROPIE



Maria Pobóg-Lenartowicz

Imperium bez państwa, państwo bez granic – koncepcja Països Catalans we współczesnej myśli społeczno-politycznej Katalonii
Pogranicze. Polish Borderlands Studies, t. 4, nr 2, s. 301-319.

StreszczenieDążenia niepodległościowe Katalonii coraz silniej zwracają uwagę badaczy i obserwatorów europejskiej sceny politycznej. Ewentualny podział Hiszpanii może mieć konsekwencje dla całej Europy i Unii Europejskiej. Jednakże mówiąc o ewentualnym przyszłym państwie katalońskim, sprowadza się na ogół jego wyobrażenie do obszaru obecnej Wspólnoty Autonomicznej Katalonii. Tymczasem zarówno korzenie historyczno-kulturowe Katalonii, jak i aspiracje katalońskich nacjonalistów sięgają o wiele dalej. Katalońska doktryna narodowa, opierająca się na kulturowej koncepcji tzw. Krajów Katalońskich zakłada bowiem zjednoczenie wszystkich ziem katalońskojęzycznych. Choć nie należy spodziewać się realizacji tego postulatu w ciągu najbliższych dziesięcioleci, warto przeanalizować, w jaki sposób te podstawy doktrynalne wpływają na obecną politykę władz regionu oraz postawy społeczne. Tym bardziej, iż Katalonia pozostaje interesującym przykładem wykorzystania możliwości, jakie daje współpraca transgraniczna w zjednoczonej Europie oraz przyczynkiem do refleksji na temat tego, w jaki sposób polityka regionalna Unii Europejskiej już doprowadziła do zmiany ról poszczególnych aktorów na europejskiej scenie politycznej. W niniejszym artykule autorka przedstawi źródła koncepcji Krajów Katalońskich oraz jej współczesne konotacje, a także przeanalizuje obecne powiązania pomiędzy regionami, wchodzącymi w skład Països Catalans ze szczególnym uwzględnieniem Wspólnoty Autonomicznej Katalonii oraz departamentu Pyrénées Orientales.

Słowa kluczowe: Katalonia, Hiszpania, Països Catalans, nacjonalizm kataloński, separatyzm





"Pogranicze. Polish Borderlands Studies"
Instytut Politologii Uniwersytetu Opolskiego
ul. Katowicka 89 45-061 Opole

Czasopismo naukowe "Pogranicze. Polish Borderlands Studies". Zarejestrowane w rejestrze dzienników i czasopism 14 listopada 2013 roku pod numerem Rej.Pr. 713.
Numer ISSN: 2353-3781