Tom 4, nr 1 (wrzesień 2016)




Spis treści:




Adam Orłowski

Fascynacje pograniczem w dwudziestowiecznej myśli filozoficznej i antropologicznej – Bachtin, Todorov, Buber, Levinas
Pogranicze. Polish Borderlands Studies, t. 4, nr 1, s. 5-23.

Streszczenie: „Pogranicze” to słowo-klucz współczesnej humanistyki. Rozumiane szeroko (biorąc pod uwagę zarówno jego aspekt geograficzny, kulturowy jak i interpersonalny) dotyczy wielu paradygmatów współczesnej nauki. W niniejszym szkicu kategorię pogranicza powiążemy z myślą filozoficzną Michaiła Bachtina, Tzvetana Todorova, Martina Bubera i Emmanuela Levinasa. Pogranicze to spotkanie „ja” z innym (tym „ja” lub innym może być jednostka, grupa, kultura), nieuniknione i stanowiące o sensie życia, oparte na niewspółobecności (Bachtin, Todorov), odpowiedzialności (Buber, Levinas), pełnym oddaniu, obustronnym wzbogaceniu światopoglądowym (kulturowym), sprawiedliwości, próbie przezwyciężania różnic, rozbieżności w kwestiach fundamentalnych.

Słowa kluczowe: pogranicze, filozofia dialogu, polifoniczność, spotkanie jednostek, spotkanie kultur

Pobierz artykuł (pdf)


Hanna Dumała

Konwencja madrycka – Konwencja z Niamey: europejski wzorzec dla Afryki
Pogranicze. Polish Borderlands Studies, t. 4, nr 1, s. 25-41.

Streszczenie: Celem artykułu jest udzielenie odpowiedzi na dwa zasadnicze pytania. Po pierwsze, czy, i jeżeli tak, to w jakim stopniu, Unia Afrykańska przygotowując konwencję o współpracy transgranicznej wzorowała się na rozwiązaniach europejskich opracowanych przez Radę Europy? Chodzi o takie kwestie, jak przyjęta definicja współpracy transgranicznej, struktura oraz treść konwencji. Po drugie, które z rozwiązań zastosowanych w Konwencji z Niamey wynikają ze specyfiki sytuacji na kontynencie afrykańskim i na czym one polegają? Analizie poddano wyłącznie akty prawne (analiza komparatywna treści konwencji), a nie empiryczne przykłady współpracy transgranicznej.

Słowa kluczowe: współpraca transgraniczna, Rada Europy, Unia Afrykańska, Konwencja madrycka, Konwencja z Niamey



Anna Muś

„Wolny Region Śląsk”? Refleksja nad genezą poszukiwania nowych rozwiązań dla Górnego Śląska w okresie dwudziestolecia międzywojennego
Pogranicze. Polish Borderlands Studies, t. 4, nr 1, s. 43-59.

Streszczenie: Górny Śląsk jest regionem, którego historia i skład etniczny nastręczają problemów interpretacyjnych. Dziś te problemy są teoretyczne, lecz w roku 1918 decyzje dotyczące jego losów musiały zostać podjęte natychmiast. Rozwiązanie zaproponowane w czasie Konferencji paryskiej przewidywało przeprowadzenie plebiscytu, w którym to ludność miała rozstrzygnąć o swych losach. W roku 1921 okazało się jednak, że owo remedium nie do końca spełniło oczekiwania, wtedy podniesiona została koncepcja Wolnego Regionu Śląsk. Choć nie miała ona większych konsekwencji politycznych, samo jej pojawienie się jest fenomenem wartym uwagi.

Słowa kluczowe: Górny Śląsk, Konferencja paryska, plebiscyt, Wolny Region Śląsk

Pobierz artykuł (pdf)


Piotr Bujak

Tożsamość śląska. Rzeczywistość czy XX-wieczna kreacja?
Pogranicze. Polish Borderlands Studies, t. 4, nr 1, s. 61-74.

StreszczenieTożsamość śląska jest przedmiotem szeroko zakrojonych badań politologów, socjologów i historyków. W większości skupiają się oni na poszukiwaniu jej genezy. W niniejszym artykule autor zamierza spojrzeć na tożsamość jako na zjawisko podlegające głębokiej ewolucji na przestrzeni lat. Odnosząc się do przytoczonej, ożywczej hipotezy "śląska wymyślonego" spróbuje  dokonać próby klarownego podziału pomiędzy tym co stanowi historyczny trzon tożsamości śląskiej, a tym co w wieku XX. zostało wpisane w śląski kod kulturowy.

Słowa kluczowe: tożsamość, pogranicze, Górny Śląsk, pamięć zbiorowa, tradycja wymyślona



Robert Radek

Reprezentacja interesów regionu na przykładzie Związku Miast Bałtyckich
Pogranicze. Polish Borderlands Studies, t. 4, nr 1, s. 75-92.

Streszczenie: Reprezentacja interesów regionu na forum międzynarodowym jest niezwykle ważnym elementem wspierania i przyspieszania rozwoju społeczności lokalnych i regionalnych. Współdziałanie różnych podmiotów, w tym miast oraz innych struktur terytorialnych, przyczynia się do przezwyciężania słabości tkwiących w poszczególnych regionach i wykorzystywania istniejących szans. Niektóre struktury regionalne i transgraniczne radzą sobie dość dobrze i wypracowują skuteczny model reprezentacji wspólnych interesów, inne z kolei mają z tym spore problemy. Celem zasadniczym zaproponowanej analizy jest próba zweryfikowania tezy, iż Związek Miast Bałtyckich (Union of the Baltic Cities, UBC) pozwala skutecznie wspierać interesy regionu bałtyckiego i przyczynia się do przezwyciężania słabości tkwiących w tymże regionie oraz wykorzystywania istniejących szans, dzięki różnym wspólnym działaniom. Warto przypomnieć, że Związek Miast Bałtyckich jest aktywną siecią współpracy ponad 100 miast członkowskich, powstałą w celu rozwijania współpracy i wymiany doświadczeń pomiędzy miastami członkowskimi. Nadrzędnym celem ZMB jest dążenie do demokratycznego, gospodarczego, społecznego, kulturalnego, jak i przyjaznego dla środowiska rozwoju regionu Morza Bałtyckiego. Związek Miast Bałtyckich został powołany do życia na konferencji założycielskiej, która odbyła się w Gdańsku, w dniach 19-20 września 1991 roku, podczas której przedstawiciele 32 miast podpisali deklarację wyrażającą wolę utworzenia organizacji zrzeszającej miasta bałtyckie. Wieloletnia współpraca stanowi zatem doskonałą okazję do próby oceny dokonań tej struktury działającej ponad granicami państw. 

Słowa kluczowe: region, interes, współpraca transgraniczna, Związek Miast Bałtyckich, peryferie



Nikola Janusek-Krysińska, Marek Majewski

Integracja muzułmanów i kryzys migracyjny jako wyzwania dla niemieckiej i europejskiej dyplomacji
Pogranicze. Polish Borderlands Studies, t. 4, nr 1, s. 93-121.

StreszczenieW artykule przedstawiono problem integracji muzułmanów oraz konsekwencje współczesnego kryzysu migracyjnego jako wyzwań, które stoją przed niemiecką i europejską dyplomacją. W odniesieniu do teoretycznych rozważań, przedstawiono koncepcje i modele polityki integracyjnej prowadzonej przez państwa zachodnioeuropejskie w warunkach przed kryzysem i obecnie. W opracowaniu zawarto krótki zarys historii napływu muzułmanów do Niemiec oraz procesy związane z ich integracją w tymże państwie. Przedstawiono także główne cechy obecnego kryzysu, wskazując na wyzwania, jakie niesie dla całej Unii Europejskiej, a w szczególności dla Niemiec jako kraju najbardziej zaangażowanego w proces przyjmowania uchodźców i imigrantów. Zwrócono uwagę na podstawowe problemy, z jakimi wiąże się przyjęcie migrantów; zarówno problemy wewnętrzne, jak i międzynarodowe. Podkreślono także kontekst polityczny, poparcie społeczeństwa dla rządzących oraz zagrożenia, jakie niesie kryzys migracyjny.

Słowa kluczowe: kryzys migracyjny, muzułmanie, dyplomacja Niemiec, dyplomacja europejska



Maria Giedz

Szanse Kurdów na niepodległe państwo
Pogranicze. Polish Borderlands Studies, t. 4, nr 1, s. 123-145.

Streszczenie: Kurdowie, jeden z najstarszych narodów świata, żyjący w „kolebce” zachodniej cywilizacji, na styku trzech głównych monoteistycznych religii, szacowany na około 50 milionów osób, nie posiada własnej państwowości. Poza 11 miesięcznym incydentem funkcjonowania Republiki Mahabadzkiej, utworzonej w 1946 r., Kurdowie nigdy suwerenności nie uzyskali. Exodus Kurdów z północnego Iraku i ludobójstwo dokonane przez wojska Saddama Husajna wiosną 1991 r., doprowadziło jesienią tegoż roku, do utworzenia, na mocy 688 rezolucji RB ONZ, strefy bezpieczeństwa, która przerodziła się w nieformalną, kurdyjską autonomię w północnym Iraku. Od tego czasu rozpoczęło się powolne, przerwane wojną domową, budowanie struktur państwowości. Po amerykańskiej inwazji na Irak (2003) i obaleniu rządów partii Baas iraccy Kurdowie, na mocy konstytucji z 2005 r., uzyskali prawnie usankcjonowaną autonomię. 
Powstanie Państwa Islamskiego, które brutalnie rozprawia się z ludnością chrześcijańską jezydzką, a także Kurdami muzułmanami oraz przybycie do Regionu Kurdystanu prawie 2-milionowej rzeszy uchodźców stało się zagrożeniem dla owej autonomii. Kurdowie uznali, że z irackimi Arabami nie da się tworzyć demokratycznego państwa. Zaczęli coraz częściej nie tylko myśleć, ale i mówić o suwerenności. Jednak w prawie międzynarodowym występuje zasada poszanowania integralności terytorialnej. Ościenne państwa, jak Iran, Turcja, czy Syria nie są zainteresowane powstaniem państwa kurdyjskiego w Iraku, bo na swoich terytoriach mają spore grupy mniejszości kurdyjskiej, które też myślą o samodzielności. USA - największe mocarstwo optuje za nierozerwalnością Iraku, aczkolwiek gros kongresmenów amerykańskich ma odmienne w tej kwestii zdanie od prezydenta.

Słowa kluczowe: Kurdowie, Kurdystan, suwerenność, naród, mniejszość narodowa



Kamil Weber

Przepływ informacji na pograniczu północnokoreańsko-chińskim. Szansa na erozję systemu?
Pogranicze. Polish Borderlands Studies, t. 4, nr 1, s. 147-165.

StreszczenieSytuacja polityczna Korei Północnej po objęciu władzy przez Kim Jong Una spowodowała powstanie wielu nowych analiz. Dotyczą one także prognoz co do trwałości jego rządów. Zagrożeniem dla tamtejszych władz miał być m.in. przemyt nośników informacji przez granicę chińsko-północnokoreańską. Zawarte na nich dane, zaprzeczając propagandzie reżimu, mają osłabiać jego wiarygodność, a tereny przygraniczne miałyby stać się miejscem początku zmian systemowych. Tekst stanowi zatem analizę, mającą dać odpowiedź na pytanie: czy w obecnych uwarunkowaniach społeczno-politycznych jest to możliwe. Uwzględnione zostały m.in. takie czynniki, jak doświadczenia historyczne tego kraju, rola propagandy, zakres kontroli i wykształcona mentalność obywateli KRLD.

Słowa kluczowe: Korea Północna, media, propaganda, pogranicze północnokoreańsko-chińskie



"Pogranicze. Polish Borderlands Studies"
Instytut Politologii Uniwersytetu Opolskiego
ul. Katowicka 89 45-061 Opole

Czasopismo naukowe "Pogranicze. Polish Borderlands Studies". Zarejestrowane w rejestrze dzienników i czasopism 14 listopada 2013 roku pod numerem Rej.Pr. 713.
Numer ISSN: 2353-3781