Tom 1, nr 1 (grudzień 2013)



Opublikowano po raz pierwszy: 31.12.2013
Pobierz cały numer


Spis treści:


TEORIE POGRANICZA


Wojciech Opioła, Aleksandra Trzcielińska-Polus


Fenomen pograniczy
Pogranicze. Polish Borderlands Studies, nr 1, s. 6-11.
Opublikowano po raz pierwszy: 31.12.2013

Streszczenie: Artykuł ma na celu wyjaśnienie motywów powstania czasopisma a także wyjaśnienia przyczyny, dla której „pogranicze” powinno być ważną kategorią badawczą nauki o polityce. Autorzy wyjaśniają jakie jest ich rozumienie pogranicza - miejsca, którego istnienie konstytuuje granica. Globalne zmiany polityczne, społeczne, ekonomiczne i kulturowe, zachodzące w ostatnich dekadach, każą rozszerzyć terytorialne definiowanie pogranicza z miejsc leżących w pobliżu granicy państwowej, na miejsca leżące w pobliżu granicy rozumianej szerzej. Zmieniają się bowiem funkcje granic, a dynamika ich zmian jest na tyle duża, że pogranicza pozostają trwałymi konstruktami kulturowymi nawet na terytoriach obecnie jednorodnych etnicznie/narodowo. W dalszej części artykułu autorzy wyjaśniają szerzej te obserwacje, a także pokrótce zdają sprawę ze specyfiki Śląska Opolskiego i cech, które konstytuują go jako region pogranicza.

Słowa kluczowe: pogranicze, Śląsk Opolski, funkcje granic, euroregiony, współpraca transgraniczna

Pobierz artykuł (pdf)


David Newman, Anssi Paasi (tłumaczenie: Bartosz Czepil)

Podziały i sąsiedztwa w ponowoczesnym świecie. Narracje granic w geografii politycznej
Pogranicze. Polish Borderlands Studies, nr 1, s. 12-34.
Opublikowano po raz pierwszy: 31.12.2013

Streszczenie: Kwestia granic państwowych  stanowi główne zagadnienie w tradycji geografii politycznej. Granice analizowane są przede wszystkim w skali międzynarodowej, ponieważ to granice między państwami  dostarczają prawdopodobnie jednej z najbardziej wyraźnych manifestacji makrostrukturalnego związku polityki i geografii. W minionej dekadzie jesteśmy świadkami ponownego zainteresowania granicami, zarówno z perspektywy geograficznej, jak i na szerszym polu teorii społecznej. Geografowie dążą do umieszczenia kategorii  granicy i terytoriów w ramy pojęciowe teorii społecznej, natomiast na gruncie nauk społecznych podjęto próbę analizy roli przestrzeni oraz, w niektórych przypadkach, terytorium w rozumieniu personalnych, grupowych oraz narodowych granic i tożsamości. Najnowsze badania w tym zakresie dotyczą  ponowoczesnych koncepcji terytorialności  i „zanikania” granic, konstruowania socjoprzestrzennych tożsamości oraz  narracji socjalizacyjnych, w których granica jest fundamentem podziału „my” – „Oni”, a także  różnych skal przestrzennych, w jakich można analizować granice. W przyszłych badaniach nad zjawiskiem granic, ten zestaw oddzielnie podejmowanych zagadnień,  może zostać poddany holistycznej analizie w ramach wielowymiarowej, multidyscyplinarnej struktury teoretycznej.

Słowa kluczowe: granica, pogranicze, ponowoczesność, narracja, konstruowanie tożsamości, terytorium

Pobierz artykuł (pdf)


Wojciech Tomasz Modzelewski, Arkadiusz Żukowski

Kategoria pogranicza w politologii. Aspekty teoretyczne i praktyczne
Pogranicze. Polish Borderlands Studies, nr 1, s. 35-43.
Opublikowano po raz pierwszy: 31.12.2013

Streszczenie: Przedmiotem niniejszego artykułu jest kategoria pogranicza i jej usytuowanie w nauce o polityce (politologii). Istotne jest ukazanie pogranicza w różnych kontekstach i ujęciach, co wynika ze wzrastającego zainteresowania tą problematyką ze strony różnorodnych nauk, w tym politologii, socjologii, geografii czy ekonomii. Widoczna jest tu wymiana myśli i idei oraz wzajemne korzystanie z dorobku naukowo-badawczego. Kategoria pogranicza współwystępuje z innymi pojęciami, a interdyscyplinarność badań prowadzi niekiedy do odmiennego ich definiowania. Dlatego też w pierwszej części artykułu określono podstawowe pojęcia, takie jak: region, region przygraniczny i transgraniczny, współpraca transgraniczna. W drugiej – odniesiono się do badań nad pograniczami na kontynencie afrykańskim, gdzie mimo braku realnych powiązań integracyjnych, w ostatnich latach dostrzec można praktyczne inicjatywy dotyczące pograniczy i promujące współpracę transgraniczną.

Słowa kluczowe: pogranicze, współpraca transgraniczna, Afryka, integracja



Grzegorz Balawajder

Granica państwa jako kategoria wielowymiarowa
Pogranicze. Polish Borderlands Studies, nr 1, s. 44-56.
Opublikowano po raz pierwszy: 31.12.2013

Streszczenie: Istnienie granic państwowych wynika przede wszystkim z przypisania państwom terytorium a także z właściwego wspólnotom ludzkim instynktu terytorialności. Granica państwa, wyznaczając położenie geograficzne terytorium, określa nie tylko obszar państwa, ale spełnia również określone funkcje, które w podstawowym wymiarze mają charakter wewnętrzny i zewnętrzny. Mimo że na wielu obszarach granice zachowały tradycyjną funkcję bariery, współczesne granice nie funkcjonują już w ten sam sposób, jak jeszcze w niedalekiej przeszłości. W warunkach globalizacji kultury oraz internacjonalizacji polityki i gospodarki nastąpiło otwarcie granic i związane z tym osłabienie kontroli granicznej, stanowiącej dotychczas barierę dla przepływu ludzi, dóbr, kapitału i idei. Oznacza to, że współczesna percepcja granic państwowych dotyczy nie tylko zmian zachodzących w obrębie instytucji państwa i jego polityk, ale również wiąże się ze zmianami w kontekście redefinicji obywatelstwa, suwerenności i tożsamości narodowej.

Słowa kluczowe: granica, tożsamość narodowa, funkcje granic, typologie granic, kultura pogranicza, procesy integracyjne

Pobierz artykuł (pdf)



POGRANICZE JAKO KATEGORIA POLITOLOGICZNA


Bartosz Czepil, Wojciech Opioła

O znaczeniu kategorii pogranicza w polskiej politologii
Pogranicze. Polish Borderlands Studies, nr 1, s. 58-63.
Opublikowano po raz pierwszy: 31.12.2013

Streszczenie: Artykuł jest próbą odpowiedzi na pytanie o rolę kategorii pogranicza w polskiej politologii. Opiera się na informacjach uzyskanych w ankiecie skierowanej do 223 polskich politologów, w której zapytano ich o wagę oraz eksplanacyjny potencjał kategorii pogranicza w analizie politologicznej. Niski poziom responsywności uniemożliwia dokonanie generalizacji na całe środowisko politologiczne, dlatego tekst niniejszy jest jedynie syntezą opinii politologów, którzy odpowiedzieli na naszą ankietę. Kategoria pogranicza przedstawiona jest jako ważna i przydatna w analizie politologicznej, przede wszystkim ze względu na jej integralny związek ze współcześnie zachodzącymi zmianami, takimi jak globalizacja, deterytorializacja i regionalizacja. Pogranicze jest szczególnie istotną kategorią w politologicznej refleksji nad zmianą statusu państw narodowych oraz zmieniającą się funkcją granic państwowych. W tekście wyodrębniono również podstawowe konteksty badawcze, w jakich politolodzy wykorzystują pojęcie pogranicza. W końcowej części artykułu autorzy formułują postulaty teoretyczno-metodologiczne dotyczące stosowania kategorii pogranicza w analizie politologicznej.

Słowa kluczowe: pogranicze, granica, polska politologia, globalizacja, regionalizacja



Roman Bäcker

Pogranicze jako kategoria politologiczna
Pogranicze. Polish Borderlands Studies, nr 1, s. 65.
Opublikowano po raz pierwszy: 31.12.2013



Henryk Chałupczak

Politologiczne konteksty pogranicza
Pogranicze. Polish Borderlands Studies, nr 1, s. 66-67.
Opublikowano po raz pierwszy: 31.12.2013



Andrzej Chodubski

Pogranicze a badania politologiczne
Pogranicze. Polish Borderlands Studies, nr 1, s. 68.
Opublikowano po raz pierwszy: 31.12.2013



Janina Fras

Istnieją tylko pogranicza, nie granice
Pogranicze. Polish Borderlands Studies, nr 1, s. 69-70.
Opublikowano po raz pierwszy: 31.12.2013

Pobierz artykuł (pdf)


Wiesław Hładkiewicz

Politologia pogranicza
Pogranicze. Polish Borderlands Studies, nr 1, s. 71.
Opublikowano po raz pierwszy: 31.12.2013



Jan Holzer

Centrum, peryferie, pogranicze
Pogranicze. Polish Borderlands Studies, nr 1, s. 72.
Opublikowano po raz pierwszy: 31.12.2013



Marceli Kosman

Pogranicze w warsztacie politologa
Pogranicze. Polish Borderlands Studies, nr 1, s. 73.
Opublikowano po raz pierwszy: 31.12.2013

Pobierz artykuł (pdf)


Wojciech Tomasz Modzelewski, Arkadiusz Żukowski

Kategoria pogranicza w politologii
Pogranicze. Polish Borderlands Studies, nr 1, s. 74-75.
Opublikowano po raz pierwszy: 31.12.2013



Lech Rubisz

Pogranicze jako kategoria politologiczna
Pogranicze. Polish Borderlands Studies, nr 1, s. 76-77.
Opublikowano po raz pierwszy: 31.12.2013



Janusz Ruszkowski

Pogranicze jako kategoria w naukach o polityce
Pogranicze. Polish Borderlands Studies, nr 1, s. 78-79.
Opublikowano po raz pierwszy: 31.12.2013

Pobierz artykuł (pdf)


Bolesław Sprengel

Pogranicze a polityka bezpieczeństwa
Pogranicze. Polish Borderlands Studies, nr 1, s. 80.
Opublikowano po raz pierwszy: 31.12.2013



Radosław Zenderowski

Pogranicze w politologii
Pogranicze. Polish Borderlands Studies, nr 1, s. 81.
Opublikowano po raz pierwszy: 31.12.2013




POGRANICZA W EUROPIE



Krzysztof Krysieniel

Hercegowina na styku narodów, religii i języków
Pogranicze. Polish Borderlands Studies, nr 1, s. 83-90.
Opublikowano po raz pierwszy: 31.12.2013

Streszczenie: Hercegowina, wprawdzie mniejsza pod względem powierzchni i liczby ludności od Bośni, posiada wiele cech odróżniających ją od większego sąsiada, z którym tworzy obecnie wspólne państwo. Wcześniej niż Bośnia wymieniana w literaturze, o bogatej i nierzadko dramatycznej historii, jest typowym obszarem pogranicza, gdzie stykają się ze sobą różne narody, kultury czy religie. Przez wieki silnie związana, głównie poprzez kontakty handlowe, z pobliskim wybrzeżem Adriatyku, a szczególnie z Dubrownikiem, przejęła wiele ze zwyczajów i tradycji śródziemnomorskich, będąc jednocześnie przez długi czas podporządkowana władcom tureckim, a do tego zamieszkana po części przez liczną grupę prawosławnych Serbów. Wszystkie te czynniki powodują, iż – pomimo braku wytyczonych, powszechnie akceptowanych granic – Hercegowina posiada swoją specyfikę, odróżniającą ją od sąsiednich prowincji. Niestety, jest ona współcześnie ze względów politycznych często negowana, podobnie zresztą jak sama nazwa, nieraz pomijana przy opisie tego jakże interesującego regionu.

Słowa kluczowe: Hercegowina, Bośnia, tożsamość narodowa, wojna w Jugosławii, historia Hercegowiny

Pobierz artykuł (pdf)


Magdalena Katana

Wielka Brytania jako region pogranicza. Tożsamości i artykulacja 
interesów politycznych
Pogranicze. Polish Borderlands Studies, nr 1, s. 91-105.
Opublikowano po raz pierwszy: 31.12.2013

Streszczenie: Celem artykułu jest spojrzenie na rzeczywistość polityczną Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej z perspektywy pogranicza. Jest ono rezultatem działań politycznych, obszarem, w którym znajdują one swój wyraz, ale i na zasadzie sprzężenia zwrotnego są siłą napędową tych procesów. Tożsamości pogranicza w Wielkiej Brytanii odgrywają znaczącą rolę w kształtowaniu rzeczywistości politycznej. Ich zróżnicowanie, siła artykulacji interesów, uczestnictwo w rywalizacji politycznej, w dużej mierze, choć nie był to czynnik jedyny, przesądziły o obecnym kształcie ustrojowym państwa. Jednocześnie zauważalny jest, subtelny na razie, wpływ przeobrażeń ustrojowych na zmiany tożsamości. Coraz więcej mieszkańców, obok identyfikacji narodowej /regionalnej, wskazuje także na związki z Wielką Brytanią jako całością, co świadczy o tym, że Zjednoczone Królestwo, dzieląc się władzą raczej umacnia państwo niż prowadzi je ku rozpadowi, choć takie ryzyko przy dewolucji w brytyjskich warunkach istnieje.

Słowa kluczowe: dewolucja, Wielka Brytania, tożsamość narodowa, Szkocja, Anglia, Walia, Irlandia Północna

Pobierz artykuł (pdf)


Monika Gacek

Strategie migracyjne Polaków po 2004 roku. Przypadek Szkocji
Pogranicze. Polish Borderlands Studies, nr 1, s. 106-116.
Opublikowano po raz pierwszy: 31.12.2013

Streszczenie: Tematem artykułu są strategie migracyjne Polaków w Szkocji po 2004 roku. Praca oparta została na wynikach dwudziestu pięciu wywiadów z Polakami mieszkającymi w Edynburgu, literaturze na temat migracji oraz raportach Ośrodka Badań nad Migracjami Uniwersytetu Warszawskiego. W artykule przedstawione zostały wnioski wyciągnięte z wywiadów, a następnie porównane do badań na temat Polonii w Zjednoczonym Królestwie. Ponadto, artykuł zawiera analizę odpowiedzi na pytania dotyczące życia w Wielkiej Brytanii, pomocy socjalnej, opinii na temat Brytyjczyków, relacji między polskimi migrantami, planów na przyszłość oraz wiele innych. Początkowo większość polskich migrantów osiedlała się w Anglii, ale obecnie ulega to zmianie i migranci wybierają inne części Zjednoczonego Królestwa, w tym Szkocję. Polacy łatwo integrują się w nowych miejscach zamieszkania oraz przystosowują do wymogów rynku pracy. Ta kwestia okazuje się z upływem czasu zyskiwać coraz większe znaczenie. Migracje do Wielkiej Brytanii po 2004 roku to wciąż 
aktualny temat, ponieważ liczba Polaków żyjących tam ciągle rośnie i w sporej części jest to równoważne z osiedleniem się na stałe. Brytyjska gospodarka wiele zyskuje dzięki pracy polskich migrantów. Są bardzo elastyczni w kwestii wykonywanych zawodów oraz bardzo pracowici. Polskiej gospodarce również przynosi to korzyść, ze względu na transfery zarobków przesyłanych do rodzin w Polsce.

Słowa kluczowe: migracje, Polonia w Wielkiej Brytanii, strategie migracyjne, Szkocja



"Pogranicze. Polish Borderlands Studies"
Instytut Politologii Uniwersytetu Opolskiego
ul. Katowicka 89 45-061 Opole

Czasopismo naukowe "Pogranicze. Polish Borderlands Studies". Zarejestrowane w rejestrze dzienników i czasopism 14 listopada 2013 roku pod numerem Rej.Pr. 713.
Numer ISSN: 2353-3781